Hoe ga je om met niet weten?

29 mrt 16

Hoe ga je om met niet weten?

Als je de vragen leeft,
leef je misschien langzaam maar zeker,
zonder het te merken,
op een goede dag
het antwoord in [*].

 

Tegenstellingen van alledag

Verlaten winkelpanden met kapotte ruiten, afval en slapende mensen in de portieken. In een taxi rijd ik door donkere straten en langs gesloten luiken, schimmen van verlaten fabriekspanden en mensen zonder huis, werk en toekomst. Het is stil, er dringen nauwelijks geluiden door in de auto.

 

Een verloren gevoel overvalt me. Als een film trekt dit weinig rooskleurige beeld aan me voorbij. Dan ineens opgeknapte pakhuizen, hippe koffiebars, galeries en winkels die Afrikaans design verkopen. Niet veel later sta ik op een feestje downtown Johannesburg. Wit, coloured en zwarte jonge Zuid Afrikanen mengen zich. De bas van de muziek laat de grond trillen. Afrikaanse prints gecombineerd met All Stars. Traditionele sierraden met naveltruitjes. De geur van versgebrand vlees. Er hangt een vrolijke energie en als ik hier om me heen kijk krijg ik het gevoel dat Johannesburg leeft. En dat de gedroomde regenboognatie zoals Desmond Tutu Zuid Afrika haar bijnaam gaf, werkelijkheid is.

 

Twee verschillende beelden, verschillende ervaringen, zo dicht bij elkaar.

De bestemming en de tussenruimte

Johannesburg is een gekke, energieke en verassende stad. Als je weet waar je moet zijn. Als je twijfelt of het niet precies weet, dan is ze donker, stil en onduidelijk. Er zijn veel interessante bestemmingen. In de tussenruimte, de tijd en ruimte tussen de ene en de andere plek is het anders.

Wat ik in Johannesburg ervaar illustreert wat ik in de weken daarop ook in de rest van Zuid Afrika steeds sterker ervaar. Aan de ene kant zijn er het racisme dat zegeviert, het HIV-probleem dat onopgelost blijft en de economie die richting recessie gaat. Om een paar dingen te noemen. Wat er óók is: legio start ups en innovatieve ideeën die door jonge ondernemers worden gelanceerd. Een township tour gerund door een zwarte gids. Black ownership is niet wijdverspreid, maar het is er wel. Co-work plekken die oprukken in Kaapstad en Johannesburg. De levendige studenten protestbeweging ‘Rhodes must Fall’ die de straat op gaat tegen de ongelijkheid in het onderwijs. Tijdens de taxirit overpeins ik al die tegenstellingen en de tegenstrijdigheden die ik daarbij voel.

 

Niet weten

Als ik afgelopen januari een aantal weken in Zuid Afrika ben ervaar ik hoe het is om een stad, een plek, niet meteen te ‘snappen’. Hoe het is om niet direct te weten wat dingen die ik zie en ervaar, betekenen. Die ervaring zet me aan het denken. Zoals ik in Johannesburg, lopen topbestuurders en leidinggevenden misschien wel in hun organisatie rond: geconfronteerd met tegenstellingen, vraagstukken die geen eenduidig antwoord kennen en informatie uit verschillende hoeken. Hoe ziet dat niet-weten eruit? En interessanter misschien nog wel; hoe kun je ermee omgaan?

In een café waar ik koffie drink staat op het krijtbord geschreven; “There are two sides to every story”. Dat is niet waar, denk ik; er zijn ontélbaar veel kanten aan een verhaal hier in Zuid Afrika. Waardoor ik me regelmatig afvraag; Wat is de ‘juiste’ mening? Welke invalshoek heeft de meeste waarde? Ik probeer betekenis te geven aan wat ik zie, hoor en beleef. Maar ik ervaar vooral een groot ‘niet-weten’.

 

Het is verleidelijk de dingen te willen duiden en verklaren. Terwijl juist de verschillende verhalen, beelden en ideeën meerwaarde hebben. Er is niet één waarheid. In Zuid Afrika leer ik dat er zoveel verhalen zijn en zoveel waarheden. En dat het verdragen van het ongemak van ‘niet weten’ een ware kunst is.

Ongemak of verrijking

In zijn boek ‘Nonsense’ schrijft Jamie Holmes over de ‘need for closure’ die in onze natuur zit. Het is het verlangen naar een antwoord of verklaring over een bepaald onderwerp. Wat voor antwoord dan ook. Het staat tegenover het laten bestaan van verwarring of ambiguïteit. Om kunnen gaan met niet-weten, zo schrijft Holmes, is essentieel in een wereld die steeds complexer wordt en daardoor niet 1,2,3 te ‘snappen’.

 

Dit helpt me te begrijpen wat ik ervaar. De verschillende gesprekken die ik voer werpen steeds een ander licht op het Zuid Afrika van nu. Wanneer ik met mijn Zuid Afrikaanse collega mijn ervaringen en gedachten deel ontstaat er een mooi gesprek. Ik realiseer me dat de situaties en de gesprekken die ik heb, betekenisvol zijn. Ook al is nog niet meteen duidelijk hóe dan. Zo oefen ik met het toelaten van het onbekende. Het is spannend in de leuke zin; wat gaat dit opleveren? Ik ben nieuwsgierig en ervaar dat juist in de spanning de mogelijkheid tot groei zit.

 

Een springplank

"Wanneer we conflicten en tegenstelde meningen kunnen onderzoeken met elkaar, kan er wijsheid ontstaan", schrijft Jitske Kramer (2014). Het vraagt dat we kunnen blijven bij de dingen die we niet weten, de vragen die we hebben en de onzekerheid die we voelen. Want dan kun je misschien, zoals de regels van het gedicht aan het begin van deze blog, langzaam en vanzelf het antwoord ‘in leven’.

 

Dat kan best lastig zijn, blijven onderzoeken, juist als het spannend is. Zelf probeer ik zoveel mogelijk om conclusies niet al te snel te verwelkomen maar juist de tegenstellingen, paradoxen en verwarring toe te laten. Juist dan kan er iets ontstaan. het leidt ertoe dat ik in beweging kom, tot een inzicht of het is een startpunt voor een mooi gesprek. Kortom, blijven bij het niet weten kan een verrijking én een springplank zijn.

 

Ongemak of verrijking

Het niet-weten laten bestaan en de vragen ‘leven’ hoeft niet zwaar en ingewikkeld te zijn. Het is juist leuk en licht. Alles is nog open en je kunt dus je nieuwsgierigheid laten zegevieren. Misschien, bedenk ik me, vind ik het wel makkelijker om geen mening te hebben en niet meteen positie in te nemen, dan dat ik dat wél doe. Of vind dat ik dat moet doen.

 

Ik ben benieuwd hoe dat voor anderen is. Mag je niet-weten? Vooral voor bestuurders en leidinggevenden in organisaties. Ervaren die het onderzoeken van verschillende geluiden, meningen, verhalen en perspectieven als een ongemak of als een verrijking? Hoe gaan zij om de verschillende kanten die aan de verhalen zitten in hun organisatie? Hoe zoeken zij niet-weten op als ze juist uitgenodigd worden om steeds positie in te nemen, een standpunt te verwoorden en stelling te nemen? Hoe zorgen zij dat niet-weten ‘generatief’ wordt, dat het iets in beweging zet, bij henzelf of anderen. Oftewel; hoe wordt niet-weten voor hen een springplank?

 


Deze blog is de aftrap van een blogreeks over niet-weten, het belang ervan en hoe dat er in de praktijk dan uit kan zien. De komende tijd ga ik onderzoeken hoe niet-weten voor topbestuurders en leidinggevenden in organisaties werkt.


[*] Regels uit het gedicht ‘ongestoorde ontwikkeling’ gebaseerd op Rainer Maria Rilke, Auteur onbekend


Andere interessante blogs op het thema “Inspiratie” voor jou geselecteerd:


Leren in organisaties: werk waar je warm van wordt

21 dec

Leren in organisaties: werk waar je warm van wordt

Mariel Rondeel werd geinterviewd op pwnet.nl over het boek Opleidingskunde: "Het creëren van een lerende organisatie is niet de exclusieve taak van opleidingskundigen of de afdeling Leren en Ontwikkelen. Kennisdelen en kritisch kijken naar je eigen opvattingen over werk, moeten worden gedragen...

Positief onderwijs: van vastlopen naar vrij denken bij jongeren

14 dec

Door: Sanne Netten - profiel | Categorie: Inspiratie
Positief onderwijs: van vastlopen naar vrij denken bij jongeren

Jongeren stellen zich in hun puberteit vaak wezenlijke vragen. Dat hoort bij alle emotionele en fysieke veranderingen die er plaatsvinden. Naast die grote veranderingen leren ze in diezelfde tijd ook redeneren. De antwoorden die ze vinden en de keuzes die ze maken vormen jongeren tot...

De impact van een leiderschapsprogramma

28 nov

De impact van een leiderschapsprogramma

Een leiderschapsprogramma ondersteunt managers in een grote internationale organisatie in hun ontwikkeling. In 2011 werd Kessels & Smit gevraagd om het programma te herontwerpen. In de afgelopen jaren ontvingen we veel positieve feedback van deelnemers en andere betrokkenen. We hadden echter nog geen compleet beeld...

Positief Onderwijs: beweging

7 nov

Door: Sanne Netten - profiel | Categorie: Inspiratie Leuk
Positief Onderwijs: beweging

Mijn beweging Op het perron wacht ik op de trein. Toevallig raak ik in gesprek met een jongen. Hij is 20 jaar en vertelt me dat hij dakloos is. Ik luister naar zijn verhaal en kijk hem nog eens goed aan. Even voel...

Verdraaid

2 nov

Verdraaid

Op dit moment ben ik bij verschillende gemeentes aan de slag rondom ‘werken vanuit de bedoeling’. Het is bijzonder te merken dat dit echt leeft bij de mensen. De gesprekken zijn soms verhit. Er komen tal van voorbeelden langs over situaties die toch niet echt...

Je stinkende best doen

19 okt

Je stinkende best doen

Ik zit in het oude Luxor Theater bij de première van de voorstelling Beter van Maarten van der Weijden. Hij vertelt zijn levensverhaal. Of eigenlijk: twee verhalen die met elkaar verweven zijn. Het ene verhaal gaat over de leukemie die hij op jonge leeftijd heeft...

Energie in je werk door oog te hebben voor wat je al hebt bereikt: The Progress Principle

12 okt

Energie in je werk door oog te hebben voor wat je al hebt bereikt: The Progress Principle

Afgelopen september verscheen in het NRC een interview met de Amerikaanse hoogleraar Teresa Amabile . Haar boek ‘The Progress Principle’ was een tijdje terug voor mij een echte eye opener. Ze laat hierin overtuigend zien dat het boeken van vooruitgang ons als mens motiveert en...

De presentatie van je onderzoek inrichten als ontwerpsessie

5 okt

De presentatie van je onderzoek inrichten als ontwerpsessie

Als je onderzoek doet in een organisatie, wil je dat mensen leren van het onderzoek. Dat lukt het beste door mensen in het onderzoek een rol te geven. Soms lukt het niet alle belanghebbenden een plek te geven tijdens het onderzoek. Dan komt het aan...
vorige
1 2 3 ... 59 60 61
volgende